У нашай установе дашкольнай адукацыі з верасня 2025 года працуе група з беларускай мовай навучання.
Кожны чалавек ужо с маленства павінен ганарыцца сваей нацыянальнай прыналежнасцю, любіць сваю Радзіму, мову і культуру. Перыяд дашкольнага дзяцінства па псіхалагічных асаблівасцях найбольш спрыяльны для фарміравання асноў нацыянальнай самасвядомасці, таму што менавіта дзецям дашкольнога ўзросту ўласцівы эмацыянальная добразычлівасць, цікавасць да навакольнага свету, шчырасць пачуццяў, безмяцежная даверлівасць да дарослых, імкненні паўтараць іх дзеянні.
Адной з найважнейшых мэт работы педагагічнага каллектыву нашай дашкольнай установы з’яўляецца фарміраванне нацыянальнай самасвядомасці выхаванцаў. Дасягненне яе ажыццяўляецца дзякуючы цеснай пераемнасці ў рабоце спецыялістаў установы, узаемадзеянню з бацькамі. Асноўнымі формамі працы з выхаванцамі з’яўляюцца гульні, заняткі, экскурсіі, святы. У адпаведнасці з каляндаром народных святаў і абрадаў беларусаў у гадавы план работы ўстановы дашкольнай адукацыі ўключаны мерапрыемствы. Праводзяцца сумесныя музычна-спартыўныя святы і забавы, ажзначаюцца дзяржаўныя і фальклорныя святы.
Выхаванне нацыянальнай самасвядомасці дзяцей – адказная і складаная задача, вырашэнне якой у дашкольным дзяцінстве толькі пачынаецца. З упэўненасцю можна сказаць, што планамерная сістаматычнвая работа, выкарыстанне разнастайных сродкаў выхавання, агульныя намаганні ўстановы дашкольнай адукацыі і сям’і, адказнасць дарослых дадуць станоўчыя вынікі і стануць грунтоўным падмуркам для далейшага фарміравання нацыянальнай самасвядомасці выхаванцаў.
Дзейнасць беларускамоўнай групы рэгламентуецца нарматыўнымі прававымі дакументамі:
Кодекс Республики Беларусь об Образовании от 13 января 2011 г. № 243-З (в ред. Законов Республики Беларусь от 14 января 2022 № 154-З) (статья 82 «Язык обучения и воспитания. Изучение языков в учреждениях образования» перейти
Закон Республики Беларусь от 5 июля 2004 г. № 301З «О государственных символах Республики Беларусь» (в ред. Законов Республики Беларусь от 08.07.2015 № 283-З) перейти
- ГРАЖДАНСКО-ПАТРИОТИЧЕСКОЕ ВОСПИТАНИЕ ДЕТЕЙ
Методические рекомендации по организации работы с воспитанниками учреждений образования, иных организаций, реализующих образовательную программу дошкольного образования, родителями (законными представителями) воспитанников по формированию основ гражданско-патриотической культуры перейти
На современном этапе, когда происходят значительные изменения в жизни общества, актуализируется проблема воспитания маленького гражданина и патриота своей страны.
Патриотическое воспитание детей – это сложный педагогический процесс, в основе которого лежит развитие нравственных чувств. Дошкольное детство – благоприятный период для приобщения ребёнка к национальной культуре. Поэтому очень важно начинать воспитывать настоящего патриота своей Родины именно в этом возрасте, когда ребенок начинает интенсивно развиваться в социальном плане.
Этот период, по своим психологическим особенностям, наиболее благоприятен для формирования патриотизма, так как для детей дошкольного возраста характерны:
-высокая восприимчивость,
-легкая обучаемость,
-безграничное доверие взрослым,
-стремление подражать им,
-эмоциональная отзывчивость и интерес ко всему окружающему.
Целью патриотического воспитания является сформированность основ патриотизма как нравственного качества личности. Но это качество не возникает у людей само по себе. Придерживаясь принципа – от малого к великому, своевременное формирование у детей чувства патриотизма необходимо начинать с младшего дошкольного возраста с воспитания любви и привязанности к малой Родине: к самым близким людям – отцу, матери, дедушке, бабушке, к тому месту, где ребёнок родился, где находится его дом, улица, детский сад. Родина начинается с любви к той земле, на которой родился и живёшь. Но просто любить родную землю недостаточно, необходимо знать историю, культуру, достопримечательности, заповедные уголки, то чем славится родной город – край знаменитых земляков. У ребёнка должно появиться чувство национальной гордости за свою малую родину. Поэтому главной целью педагогов является воспитание гражданина, любящего и знающего свой город, край и всё, что с ними связанно.
Для достижения этой цели перед педагогами учреждений дошкольного образования ставится ряд задач:
- воспитание у ребенка любви и привязанности к своей семье, родному дому, земле, где он родился;
- формирование у воспитанников нравственных качеств личности через знакомство с историей и современностью родного города;
- формирование гражданской позиции и патриотических чувств к прошлому, настоящему и будущему родного края, гордости за свою малую родину;
- воспитание любви и уважения к своему народу, его обычаям, традициям;
- формирование основ экологической культуры, гуманного отношения ко всему живому через знакомство с природой родного края.
Успешность развития детей при знакомстве с родным городом станет возможной только при условии их активного взаимодействия с окружающим миром эмоционально-практическим путём, т.е. через игру, труд, обучение, разные виды деятельности, свойственные дошкольному возрасту. С этой целью с детьми организуются:
-занятия,
-игры,
-беседы,
-разные формы познавательной практической деятельности,
-художественная деятельность,
-праздники и развлечения,
-труд.
Воспитывая у детей любовь к малой родине, необходимо подвести их к пониманию, что их город – частица страны, поскольку во всех местах, больших и маленьких, есть много общего:
- повсюду люди трудятся для всех (учителя учат детей; врачи лечат больных; рабочие делают машины и т.д.);
- везде соблюдаются традиции: Родина помнит героев, защитивших её от врагов;
- повсюду живут люди разных национальностей, совместно трудятся и помогают друг другу;
- люди берегут и охраняют природу;
- есть общие профессиональные и общественные праздники и т.д.
Начиная работу по воспитанию любви к родному краю, педагог обязан сам его хорошо знать. Он должен продумать, что целесообразнее показать и рассказать детям. Содержание патриотического воспитания детей дошкольного возраста отражено в учебной программе дошкольного образования. Образовательная программа акцентирует данное направление в образовательных компонентах образовательных областей «Ребёнок и общество», «Ребёнок и природа», «Искусство». Эффективному усвоению детьми представлений по данным областям содействует тематическое планирование, так как темы логически связаны между собой и составляют целостное представление о Родине. Культура малой Родины должна войти в сердце ребёнка и стать неотъемлемой частью его души.
Еще одним немаловажным условием для формирования любви к малой Родине является создание в группах соответствующей развивающей предметно-пространственной среды. Необходимо организовать центр краеведения, где должен быть представлен материал для ознакомления детей с природой родного края, города, экологией, его достопримечательностями, хозяйством, особенностями населения, историей и культурой. Также вносить элементы этнографии в различные игровые центры. Одной из наиболее целесообразных форм работы по воспитанию любви к малой Родине и для решения задач патриотического воспитания является проектная деятельность. Во - первых, она позволит ребёнку почувствовать себя исследователем, самостоятельным человеком. Во - вторых, проектная деятельность позволяет объединить детей, педагогов, воспитателей в практической деятельности, наиболее эффективно позволяет создать естественную ситуацию общения и практического взаимодействия детей и взрослых. Использование метода проектов позволяет задействовать различные виды детской деятельности, способствует развитию собственной познавательной активности, творческих способностей, мышления, воображения, фантазии, коммуникативных навыков, стимулирует развитие самостоятельности и ответственности. Именно проектная деятельность поможет связать процесс обучения и воспитания с реальными событиями жизни ребёнка, а также заинтересовать его и увлечь в эту деятельность. Цель данной проектной деятельности: создание системы работы воспитателя в группе, с привлечением родителей, способствующей формированию положительного отношения к малой родине, воспитанию у дошкольников интереса и любви к семье, к природе, родному городу, с помощью организации краеведческой работы в группе. Важным условием эффективного осуществления работы по ознакомлению с родным краем является и тесная взаимосвязь с семьями воспитанников. Родители могут стать непременными участниками не только в рамках семьи, они могут оказать действенную помощь в сборе материалов по родному краю, проведению экскурсий в музеи, к памятникам истории и культуры, на предприятия города, организации выставок и т.д.
Целенаправленная работа по формированию любви к родному городу, краю, их культуре и быту способствуют развитию личности в духе патриотизма. Поэтому наша задача – научить детей любить свой город, свой родной край, а, следовательно, больше узнавать о нём, уметь ценить его историю. Научим ребёнка любить малую Родину – значит, сумеем воспитать гражданина, которому можно доверить страну.
- ЯК ПАЧАЦЬ РАЗМАЎЛЯЦЬ ПА-БЕЛАРУСКУ
1. Пазбаўцеся страхаў
Беларусы, якія не наважваюцца перайсці на беларускую мову, часцей за ўсё маюць 1001 прычыну для гэтага. Вось некаторыя з іх:
– я кепска размаўляю па-беларуску, таму лепш не псаваць сваімі памылкамі гэтую цудоўную мову. – Ніводная нацыя ў свеце не размаўляе на літаратурнай мове! Нават беларускія пісьменнікі кожны мае “свой варыянт” мовы, з дамешкамі і рэгіянальнымі асаблівасцямі;
– я з дзяцінства размаўляю па-расейску, мая сям’я расейскамоўная. – Уявіце, што з такімі перакананнямі вам давялося б пераехаць жыць у Францыю ці Амерыку. Таксама б працягвалі?;
– гэта мова калхозу і апазіцыі. – Вы адсталі ад трэнду! Сёння беларуская мова – мова культуры, інтэлігенцыі, а таксама мова для кожнага беларуса на ўсе выпадкі жыцця! Размаўляць па-беларуску – гэта сучасна, годна і модна!
2. Папаўняйце свой слоўнікавы запас
Пачніце з пасіўных спосабаў: чытайце кнігі, глядзіце агучаныя па-беларуску фільмы, слухайце беларускамоўную музыку, чытайце беларускамоўныя сайты і газеты, усталюйце на кампутары праграмы з беларускім інтэрфейсам. На сайтах, дзе гэта дасяжна, пераключайцеся на беларускую мову. Тое самае – з банкаматамі, інфакіёскамі і г.д.
3. Пішыце па-беларуску
Калі вам складана пачаць размаўляць – пачніце з пісьмовай мовы. Мэйлы, эсэмэскі, паведамленні ў інтэрнэце, допісы ў сацсетках. Пры гэтым вы маеце час абдумаць напісанае, зазірнуць у слоўнік (slounik.org). Вашыя знаёмыя пачнуць звыкацца да вас-беларускамоўнага, а вы знойдзеце новых беларускамоўных знаёмых.
4. Звяртайцеся па-беларуску да незнаёмцаў
Псіхалагічны бар’ер прасцей за ўсё пераадолець з незнаёмымі людзьмі, якіх вы бачыце першы і апошні раз: прадавачка ў краме, кіроўца маршруткі, мінак на вуліцы. Гэта прасцей, чым адразу пачаць размаўляць па-беларуску з бацькамі ці сябрамі, з якімі ўсё жыццё вы гутарылі па-расейску.
5. Наведвайце беларускія імпрэзы
Чуць жывую мову – вельмі важна, каб хутчэй авалодаць ёй самому. Да таго ж, на такіх імпрэзах вы можаце здабыць новыя знаёмствы – і пашырыць свой беларускамоўны асяродак. Яшчэ адзін спосаб – вандроўкі з беларускамоўнымі экскурсаводамі і краязнаўцамі.
6. Пачніце ўжываць мову ў побыце
Спачатку ў сям’і, потым на працы – у звыклых вам асяродках. Будзьце гатовыя тлумачыць зноўку і зноўку людзям прычыны такога пераходу. Прасіце падтрымаць вас у гэтым. Памятайце, што расейскамоўныя беларусы цудоўна вас разумеюць, калі вы звяртаецеся да іх па-беларуску. Старайцеся размаўляць павольна і прыгожа – каб суразмоўцам было яшчэ прасцей разумець вас. Гэта яшчэ болей прыхіне людзей да вас.
7. Пазнаёмцеся з дасведчанымі носьбітамі мовы
Патлумачце ім, што толькі вучыцеся. Папрасіце выпраўляць памылкі ў вашым маўленні і лексіцы. Уважліва слухайце, як гаворыць дасведчаны чалавек. Прасіце яго тлумачыць незразумелыя словы.
8. Набярыцеся цярпення
Для таго, каб пачаць не толькі размаўляць, але і думаць, сніць сны па-беларуску, вам спатрэбіцца час. Але мэта таго вартая, бо разам з моваю вам адкрыецца ўнікальны беларускі сусвет!
- БЕЛАРУСКІ ФАЛЬКЛОР ДЛЯ ДЗЯЦЕЙ
Цяжка знайсці больш каштоўны матэрыял па далучэнні дашкольнікаў да беларускай нацыянальнай культуры, чым дзіцячы фальклор і народныя гульні. Творы вуснай народнай творчасці змалку ўваходзяць у дзіцячае жыццё;
на прыкладзе знаёмых вобразаў(кот, гусі, каза), праз нескладаныя сюжэты выхоўвае веру ў дабро, справядлівасць, раскрывае маральна-этычныя погляды беларусаў, дае магчымасць прывіць любоў і павагу да роднага слова. Ужо сёння важна звярнуць увагу на выхаванне пачуцця патрыятызму, пазбаўленне комплексаў нацыянальнай прыніжанасці і нігілізму.
Гэта задача набывае актуальнасць у наш час у сувязі з агрэсіўным наплывам масавай культуры і стратай прадстаўнікамі розных народаў духоўнай сувязі са сваёй нацыянальнай культурай.
Спецыфічныя ўмовы двухмоўя патрабуюць асаблівай увагі да авалодання дзецьмі роднай беларускай мовай. Сітуацыя, калі дзеці адначасова чуюць і рускую, і беларускую мовы, садзейнічае аднолькаваму ўзроўню іх ўспрымання, разумення. Улічваючы гэтыя асаблівасці, неабходна, каб дзеці часцей чулі, разумелі, ведалі родную беларускую мову, каб авалоданне правільным беларускім маўленнем ажыццяўлялася ў працэсе арганізаванага навучання.
Вызначым мастацкія асаблівасці кожнага віда фальклорных твораў перайсці
- РАЗМАЎЛЯЕМ ПА-БЕЛАРУСКУ
- БЕЛАРУСКІЯ НАРОДНЫЯ ГУЛЬНІ
Вожык і мышы
Усе дзеці разам з гульцамі-мышамі становяцца ў круг. Вожык – у цэнтры круга. Па сігнале ўсе ідуць направа, вожык – налева. Гульцы прамаўляюць словы: Бяжыць вожык – тупу-тупы, Увесь калючы, гостры зуб! Вожык-вожык, ты куды? Пекла якой бяжыш бяды? Пасля гэтых слоў усе спыняюцца. Па сігнале да вожыку падыходзіць адзін гулец і кажа:
Вожык ножкамі туп-туп!
Вожык глазкамі луп-луп!
Чуе вожык – усюды ціш,
Чу!.. Скрабецца ў лісце мыш!
Вожык імітуе руху: асцярожна ходзіць, прыслухоўваецца. Мышы ў гэты час бегаюць па-за кругам. Вядучы кажа:
Бяжы, бяжы, вожык,
Не шкадуй ты ножак,
Ты лаві сабе мышэй,
Не лаві нашых дзяцей!
Мышкі бегаюць па крузе, подбегам і за круг. Вожык іх ловіць (пятнает).
Гульцы хутка прысядаюць і апускаюць рукі. Мышка злоўленая: яна ў пастцы. Такім чынам, гульня паўтараецца некалькі разоў.
Правілы гульні. Усе дзейнічаюць дакладна ў адпаведнасці з тэкстам. Вожык пятнает мышэй, злегку крануўшы іх рукой. Запятнанная мышка адразу выходзіць з гульні.
Запляціся, пляцень!
Якія граюць дзеляцца на дзве роўныя па сілах каманды – зайцы і тын. Малююць дзве паралельныя лініі – калідор шырыней 10 – 15 см. Гульцы-тын, узяўшыся за рукі, становяцца ў цэнтры калідора, а зайцы – на адным з канцоў пляцоўкі. Дзеці-плот чытаюць:
Заяц, заяц не хадзі,
Ў гародзе не блудзі!
Пляцень, заплятайся,
Зайцы лезуць, спасайся!
Пры апошнім слове зайцы бягуць да плетню і імкнуцца разарваць яго ці праскочыць пад рукамі гульцоў. Зайцы, якія праскочылі, збіраюцца на іншым канцы калідора, а тым, каго затрымалі, кажуць: «Ідзі назад, у лес, асінку пагрызі!» І яны выбываюць з гульні. Дзеці-плот паварочваюцца тварам да зайцам і чытаюць:
У лес заяц паскакаў,
Нас пляцень уратаваў.
Гульня паўтараецца, пакуль не переловят ўсіх зайцоў. Пасля гэтага мяняюцца ролямі. Правілы гульні. Перамагае тая група, якая переловит ўсіх зайцоў пры меншай колькасці запеваў.
Ліскі
Якія граюць па дамоўленасці або па лесаванні выбіраюць ліса – вядучага і, построившись ў круг дыяметрам 10-20 м, кладуць каля сябе лісок. Ліс падыходзіць да аднаго з якія граюць і кажа:
– Дзе быў?
– У лесе.
– Каго злавіў?
– Ліску.
– Аддай ліску маю.
– За так не аддаю.
– А за што – скажы сам.
– Як абгоніш, дык аддам.
Пасля гэтага яны бягуць у супрацьлеглыя бакі па крузе. Гаспадаром ліскі становіцца той, хто зойме свабоднае месца ў крузе, лісам – гулец, які застаўся.
Жмуркі
Усе ідуць, прыскокваючы і напяваючы якую-небудзь песеньку, і вядуць гульца-ката з завязанымі вачыма. Як прывядуць да дзвярэй, ставяць яго на парог і загадваюць узяцца за ручку, а потым усе разам (хорам) нараспеў распачынаюць такую гаворку з катом:
– Кот, кот!
– На чым стаіш?
– На дубе!
– За што трымаешся?
– За сук!
– Што на суку?
– Вуллі!
– Што ў вуллях?
– Мед!
– Каму ды каму?
– Мне ды сыну майму!
– А нам што?
– Гліны на лапаце!
Тут усе пачынаюць тармасіць ката і спяваюць песеньку:
Кот, кот Апанас,
Ты лаві тры годы нас!
Ты лаві тры годы нас,
Не развязваючы глаз!
Як толькі праспяваюць апошнія словы, разбягаюцца ў розныя бакі. А кот Апанас прымаецца лавіць якія граюць. Усе круцяцца вакол ката, дражняць яго: то дакрануцца да яго пальцам, то пацягнуць за вопратку.
Правілы гульні. Лавіць і разбягацца можна толькі пасля слоў: «Не развязваючы вачэй!» Той, да каго дакрануліся, часова выходзіць з гульні.
- ДОБРЫЯ ДАПАМОЖНІКІ У ПРАВЕ ДАЛУЧЭННЯ ДЗЯЦЕЙ ДА БЕЛАРУСКАЙ МОВЫ
Добрымі дапаможнікамі у праве далучэння дзяцей да беларускай мовы будуць знакамітыя беларускія часопісы і мастацкая літаратура:
Казкi – малыя эпiчныя жанры, напоўненыя незвычайным, фантастычным, цудадзейным. Героi – насельнiкi прыроднага свету, што умеюць размаўляць. У казках заўсёды ідзе барацьба дабра над злом, і дабро заўседы перамагае. Народныя казкі і гульні на беларускай мове для дзетак ад ЮНІСЕФ вы знойдзеце на сайце http:// kazki.unicef.by/
Часопіс «Вясёлка» – адзінае ў Беларусі выданне для дашкольнікаў і малодшых школьнікаў, якое адразу ж стала жаданым і любімым маленькімі чытачамі. Гэта першае вялікае пачынанне беларускіх пісьменнікаў для дзетак. Матэрыял, размешчаны на яго старонках навучыць дзяцей любіць сваю Радзіму, выхавае ў іх любоў да роднай мовы, спадчыны, гісторыі, культуры. Усё гэта разам і ёсць тая нацыянальная ідэя, увасабленне якой у душы і сэрцы дзяцей робіць іх сапраўднымі патрыётамі. Перайсці на http://www.veselka.by
«Буся» – чытанка-маляванка для дашкольнікаў. Пасродкам гэтага маляўнічага, змястоўнага і вельмі палезнага выдання дзеці будуць з задавальненнем вучыцца размаўляць на роднай, напеўнай беларускай мове, любіць Беларусь і разам з ёй – традыцыі, культуру, мудрасць яе людзей, паважаць тых, хто робіць для іх нешта, хто вядзе іх за руку па жыцці. Перайсці на http://www.veselka.by/
- ПРАДМЕТНА-РАЗВІЦЦЁВАЕ АСЯРОДДЗЕ